Thông tư số 09/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 03/2/2026, quy định việc tạo lập và sử dụng sổ bảo hiểm xã hội (BHXH), thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) bản điện tử. Đây là bước chuyển quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số lĩnh vực bảo hiểm, đồng thời giải quyết một vấn đề thực tiễn rất được quan tâm: xử lý quyền lợi đối với sổ BHXH bản giấy chưa cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn diện nội dung quan trọng của Thông tư 09/2026/TT-BTC, đặc biệt là quy định chuyển tiếp xử lý quyền lợi từ sổ bảo hiểm xã hội bản giấy chưa cập nhật dữ liệu quốc gia, nhằm bảo đảm quyền lợi cho người tham gia.

1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư 09/2026/TT-BTC ngày 03/2/2026 của Bộ Tài chính áp dụng đối với:

• Người tham gia BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp.

• Người sử dụng lao động.

• Các đơn vị thuộc hệ thống Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

• Tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu bảo hiểm.

Riêng các đối tượng do Bộ Quốc phòng và Bộ Công an quản lý không thuộc phạm vi điều chỉnh của Thông tư này.

Mục tiêu trọng tâm của Thông tư là thiết lập cơ sở pháp lý để thay thế dần sổ BHXH, thẻ BHYT giấy bằng bản điện tử, đồng bộ dữ liệu trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm.

2. Sổ bảo hiểm xã hội bản điện tử: Giá trị pháp lý và cách thức tạo lập

Theo quy định, sổ BHXH bản điện tử được cơ quan BHXH tạo lập từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm, dựa trên mã số BHXH duy nhất của mỗi người tham gia.

Sổ bảo hiểm xã hội bản điện tử có thể:

• Lưu trữ tại kho dữ liệu điện tử của người tham gia.

• Tích hợp với tài khoản định danh điện tử mức độ 2.

• Đồng bộ với ứng dụng bảo hiểm xã hội số (VssID).

Về giá trị pháp lý, nội dung thông tin trên sổ BHXH điện tử tương đương sổ giấy, bao gồm toàn bộ quá trình đóng, hưởng các chế độ BHXH và bảo hiểm thất nghiệp. Khi giải quyết chế độ, cơ quan có thẩm quyền không được yêu cầu xuất trình sổ giấy nếu đã có dữ liệu điện tử hợp lệ.

Điểm này giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính và hạn chế tình trạng mất, rách hoặc sai lệch thông tin do quản lý thủ công.

Xem thêm: Tạo lập sổ BHXH, thẻ BHYT bản điện tử theo Thông tư 09/2026/TT-BTC

3. Thẻ bảo hiểm y tế bản điện tử và cơ chế sử dụng

Tương tự sổ BHXH điện tử, thẻ BHYT bản điện tử được tạo lập từ dữ liệu quốc gia và gắn với mã số BHYT duy nhất của người tham gia. Thẻ được lưu trữ và sử dụng thông qua:

• Ứng dụng VssID.

• Tài khoản định danh điện tử mức độ 2.

Khi đi khám chữa bệnh, người tham gia có thể xuất trình thẻ BHYT điện tử thay cho thẻ giấy. Cơ sở khám chữa bệnh có trách nhiệm tra cứu giá trị sử dụng thẻ trên hệ thống dữ liệu quốc gia và không được yêu cầu xuất trình thẻ giấy nếu đã có dữ liệu điện tử hợp lệ.

Quy định này bảo đảm tính pháp lý và tính thuận tiện trong thực tiễn khám chữa bệnh, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số toàn ngành y tế.

4. Quy định chuyển tiếp: Tiếp tục xử lý quyền lợi từ sổ BHXH bản giấy chưa cập nhật dữ liệu

Đây là nội dung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong Thông tư 09/2026/TT-BTC.

Thực tế, trong quá trình triển khai chuyển đổi số, vẫn còn tồn tại nhiều sổ BHXH bản giấy:

• Chưa được giải quyết chế độ.

• Chưa cập nhật đầy đủ vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm.

• Có thông tin đóng BHXH từ nhiều năm trước, đặc biệt tại các doanh nghiệp đã giải thể hoặc thay đổi tổ chức.

Để bảo đảm quyền lợi người lao động, Thông tư quy định rõ:

Các sổ BHXH bản giấy chưa được giải quyết chế độ và chưa cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm vẫn tiếp tục được cơ quan BHXH cập nhật làm căn cứ giải quyết chế độ.

Điều này có nghĩa là:

• Quyền lợi của người lao động không bị mất do chưa số hóa dữ liệu.

• Sổ giấy vẫn có giá trị làm căn cứ xác nhận quá trình đóng khi chưa được đồng bộ điện tử.

• Cơ quan BHXH có trách nhiệm tiếp nhận, đối chiếu và cập nhật dữ liệu từ sổ giấy lên hệ thống.

Quy định chuyển tiếp này đóng vai trò “cầu nối” giữa hệ thống quản lý truyền thống và hệ thống điện tử mới, bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra an toàn, cũng như lợi ích cho người tham gia.

5. Trách nhiệm của người tham gia và đơn vị sử dụng lao động

Thông tư 09/2026/TT-BTC nhấn mạnh nghĩa vụ của các bên trong việc bảo đảm dữ liệu chính xác và đầy đủ.

5.1. Người tham gia

• Cung cấp thông tin cá nhân chính xác.

• Kiểm tra quá trình đóng trên hệ thống điện tử.

• Phản ánh kịp thời khi phát hiện sai sót.

5.2. Đơn vị sử dụng lao động

• Thực hiện kê khai điện tử đầy đủ, đúng thời hạn.

• Nộp hồ sơ đăng ký tham gia, điều chỉnh thông tin qua giao dịch điện tử.

• Thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp đúng quy định.

Việc kê khai và đóng bảo hiểm thông qua giao dịch BHXH điện tử là bắt buộc theo lộ trình số hóa, góp phần đảm bảo dữ liệu được cập nhật đồng bộ, hạn chế tồn đọng hồ sơ giấy.

Thông tư số 09/2026/TT-BTC quy định chuyển tiếp cho phép tiếp tục xử lý quyền lợi từ sổ BHXH bản giấy chưa cập nhật dữ liệu quốc gia. Quy định này bảo đảm nguyên tắc xuyên suốt: chuyển đổi số nhưng không làm gián đoạn hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người tham gia.

Dương Nguyễn