Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt lớn trong chuyển đổi số bảo hiểm với việc chính thức áp dụng các quy định mới về sổ BHXH và thẻ BHYT điện tử. Việc thay thế hoàn toàn thẻ nhựa và sổ giấy không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn mang lại sự tiện lợi tối đa cho người dân. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết Thông tư 09/2026/TT-BTC để người tham gia làm chủ các thay đổi này.

1. Nội dung đáng chú ý trong Thông tư 09

Ngày 03/2/2026, Bộ Tài Chính đã ban hành Thông tư số 09/2026/TT-BTC quy định về việc tạo lập sổ BHXH, thẻ BHYT bản điện tử. Đây không chỉ là một văn bản kỹ thuật mà còn là "tấm thẻ thông hành" giúp số hóa toàn diện thủ tục bảo hiểm.

Dưới đây là 03 điểm mới quan trọng nhất người tham gia cần nắm vững.

1.1. Xác lập giá trị pháp lý tuyệt đối của "Bản điện tử"

Bản điện tử của BHXH và BHYT là tập hợp dữ liệu số được ký số bởi cơ quan BHXH, có giá trị pháp lý tương đương (hoặc thay thế) bản giấy. Người dân có thể sử dụng thông qua các nền tảng:

• Ứng dụng VssID (Bảo hiểm xã hội số).

• Ứng dụng định danh điện tử VNeID.

• CCCD gắn chíp đã tích hợp dữ liệu.

Trước đây, thẻ BHYT trên VssID thường được coi là hình thức "thay thế tạm thời". Tuy nhiên, theo Thông tư mới:

• Sổ BHXH và thẻ BHYT điện tử được tạo lập bởi cơ quan BHXH có giá trị pháp lý tương đương văn bản giấy.

• Các cơ quan, tổ chức (bệnh viện, doanh nghiệp, cơ quan nhà nước) không được phép yêu cầu người dân xuất trình sổ giấy/thẻ nhựa nếu đã cung cấp được bản điện tử hợp lệ.

1.2. Đa dạng hóa phương thức tiếp nhận và sử dụng

Thông tư mở rộng phạm vi tiếp cận, không chỉ gói gọn trong ứng dụng ngành. Người dân có 3 cách chính thức để "trình" thẻ/sổ:

• Ứng dụng VssID: Nền tảng chuyên biệt của Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

• Ứng dụng VNeID (Mức độ 2): Tích hợp trực tiếp vào định danh điện tử quốc gia, giúp người dân chỉ cần dùng một ứng dụng duy nhất cho mọi thủ tục.

• Hòm thư điện tử (Email): Cơ quan BHXH sẽ gửi bản điện tử (có mã QR và chữ ký số) về email cá nhân khi người dân đăng ký, giúp lưu trữ và in ấn khi cần thiết.

1.3. Quy trình tạo lập "Tự động và Tức thời"

Điểm đột phá của Thông tư 09 là cắt giảm thời gian chờ đợi:

• Với người tham gia mới: Ngay sau khi đơn vị sử dụng lao động hoàn tất thủ tục báo tăng và đóng bảo hiểm, hệ thống sẽ tự động tạo lập mã số và bản điện tử. Người lao động có thể tra cứu ngay mà không cần đợi 5-7 ngày để in sổ giấy như trước.

• Cập nhật dữ liệu thời gian thực: Mọi thay đổi về mức đóng, quá trình hưởng chế độ sẽ được đồng bộ lên bản điện tử ngay sau khi hồ sơ được duyệt.

2. Hướng dẫn cách tạo lập và sử dụng sổ BHXH, thẻ BHYT bản điện tử

Việc tạo lập sổ BHXH, thẻ BHYT bản điện tử được thực hiện đơn giản thông qua các bước sau đây:

Bước 1: Đăng ký tài khoản giao dịch điện tử.

Nếu bạn chưa có tài khoản, hãy thực hiện qua cổng Dịch vụ công hoặc ứng dụng VssID theo trình tự sau:

• Tải ứng dụng VssID từ App Store/Google Play.

• Chọn Đăng ký tài khoản, quét mã QR trên CCCD gắn chíp để tự động điền thông tin.

• Xác thực khuôn mặt và gửi hồ sơ.

Bước 2: Kích hoạt Thẻ BHYT điện tử.

• Tại màn hình chính VssID, chọn mục "Quản lý cá nhân".

• Chọn "Thẻ BHYT". Tại đây bạn có thể chọn "Sử dụng thẻ" (hiển thị mã QR có ảnh) hoặc "Hình ảnh thẻ" để xuất trình khi đi khám chữa bệnh.

Bước 3: Tra cứu Sổ BHXH điện tử.

• Vào mục "Quá trình tham gia". Toàn bộ lịch sử đóng BHXH, BHTN của bạn từ trước đến nay sẽ được hiển thị chi tiết theo từng tháng, năm và mức lương.

3. Ưu điểm vượt trội so với bản giấy

4. Câu hỏi thường gặp

Một số người tham gia BHXH, BHYT đặt ra các câu hỏi, thắc mắc cần được giải đáp như sau:

Câu hỏi 1: Tôi có cần đổi thẻ nhựa sang thẻ điện tử không?

Trả lời: Hệ thống sẽ tự động cập nhật. Bạn chỉ cần cài đặt ứng dụng VssID hoặc VNeID là đã có sẵn bản điện tử.

Câu hỏi 2: Nếu điện thoại mất kết nối mạng khi đi khám bệnh thì sao?

Trả lời: Bạn có thể sử dụng CCCD gắn chíp để thay thế, vì dữ liệu BHYT đã được tích hợp sẵn trên chíp của thẻ căn cước.

Câu hỏi 3: Quy định mới có bắt buộc dùng bản điện tử không?

Trả lời: Thẻ BHYT giấy vẫn được chấp thuận. Tuy nhiên, xu hướng 2026 là ưu tiên hoàn toàn bản điện tử để thực hiện các thủ tục hành chính trực tuyến nhanh gọn.

Nhìn chung, việc tạo lập Sổ BHXH và Thẻ BHYT bản điện tử theo Thông tư 09/2026/TT-BTC là bước tiến quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số ngành bảo hiểm, hướng tới quản lý minh bạch, đồng bộ và thuận tiện cho người dân. Với cơ chế tự động cấp mã số, liên thông dữ liệu và bảo mật sinh trắc học, người tham gia không còn phụ thuộc vào sổ giấy hay thẻ nhựa như trước đây. Chủ động đăng ký và sử dụng các nền tảng điện tử ngay từ bây giờ sẽ giúp người lao động tối ưu quyền lợi, theo dõi quá trình đóng, hưởng chính xác và thực hiện thủ tục hành chính nhanh chóng, đúng quy định.

Dương Nguyễn