Từ ngày 01/7/2026, nhiều chính sách liên quan đến tiền lương cơ sở, mức đóng - hưởng BHXH và BHYT tiếp tục có những điều chỉnh đáng chú ý. Các thay đổi này được thực hiện trên cơ sở các quy định pháp luật hiện hành, trong đó có Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế. Dưới đây là những điểm đáng chú ý mà người dân, đơn vị quản lý lao động cần nắm được về thay đổi trong chế độ BHYT, BHXH từ 01/07/2026.

1. Tăng lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng/tháng và tác động đến các chế độ BHXH, BHYT

Căn cứ theo Nghị định số 161/2026/NĐ-CP của Chính phủ, mức lương cơ sở áp dụng cho cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang chính thức được điều chỉnh tăng từ 2.340.000 đồng/tháng lên 2.530.000 đồng/tháng kể từ ngày 01/07/2026.

Do lương cơ sở là căn cứ nền tảng để tính toán các chế độ an sinh, sự thay đổi này kéo theo việc gia tăng trong quyền lợi của người tham gia BHXH.

1.1 Trợ cấp thai sản tăng

Mức trợ cấp một lần khi sinh con hoặc nhận nuôi con nuôi bằng 02 lần mức lương cơ sở tại tháng sinh con hoặc nhận nuôi con nuôi. Kể từ ngày 01/7/2026, số tiền trợ cấp tăng từ 4.680.000 đồng lên 5.060.000 đồng.

1.2. Trợ cấp dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản

Mức hưởng mỗi ngày bằng 30% lương cơ sở, tương đương tăng từ 702.000 đồng/ngày lên 759.000 đồng/ngày.

1.3. Trợ cấp mai táng

Trợ cấp mai táng được tính bằng 10 lần mức lương cơ sở, tăng từ 23.400.000 đồng lên 25.300.000 đồng.

1.4. Trợ cấp chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

Nếu người lao động chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thân nhân người lao động sẽ được hưởng trợ cấp một lần bằng 36 lần mức lương cơ sở, tương đương tăng từ 84.240.000 đồng lên 91.080.000 đồng.

1.5. Nâng mức trần đóng BHXH bắt buộc và BHYT

Mức đóng BHXH bắt buộc và BHYT tối đa của người lao động được tính bằng 20 lần mức lương cơ sở. Khi lương cơ sở tăng lên 2,53 triệu đồng, mức trần làm căn cứ đóng bảo hiểm sẽ tăng từ 46.800.000 đồng lên 50.600.000 đồng/tháng. Việc tăng mức trần đóng bảo hiểm có thể làm tăng mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của một số người lao động, từ đó ảnh hưởng đến mức hưởng lương hưu và các chế độ dài hạn khi đủ điều kiện hưởng.

2. Tăng 8% lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội toàn diện

Song song với việc điều chỉnh lương cơ sở, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 162/2026/NĐ-CP nhằm bảo đảm đời sống cho người về hưu và người hưởng trợ cấp an sinh.

Điều chỉnh tăng chung 8%: Áp dụng tăng 8% mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng của tháng 6 năm 2026 cho toàn bộ người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng trước ngày 1/7/2026.

Hỗ trợ đặc biệt cho người có mức hưởng thấp: Đối với những người có mức hưởng thấp sau khi đã được tăng chung 8%, Chính phủ tiếp tục có chính sách hỗ trợ bổ sung nhóm yếu thế.

• Người có mức lương hưu từ 3,5 triệu đồng/tháng trở xuống được cộng thêm 300.000 đồng/tháng.

• Người có mức hưởng trên 3,5 triệu đồng nhưng dưới 3,8 triệu đồng/tháng sẽ được điều chỉnh lên tròn 3,8 triệu đồng/tháng.

3. Điều chỉnh đáng chú ý các chính sách BHYT: Mở rộng phạm vi quyền lợi

Các quy định mới sửa đổi về BHYT kết hợp với mức lương cơ sở mới áp dụng từ ngày 01/7/2026 giúp người bệnh giảm thiểu chi phí tự chi trả và tiếp cận dịch vụ kỹ thuật cao hơn.

3.1. Hưởng 100% chi phí khám chữa bệnh khi chi phí < 379.500 đồng

Theo quy định về BHYT, người tham gia BHYT thuộc trường hợp được hưởng 100% mức hưởng BHYT sẽ không phải cùng chi trả khi tổng chi phí của một lần khám chữa bệnh đúng tuyến thấp hơn 15% mức lương cơ sở.

Với mức lương cơ sở mới, ngưỡng giới hạn này được nâng từ 351.000 đồng lên 379.500 đồng. Như vậy, nếu chi phí một lần khám bệnh của người dân dưới 379.500 đồng, họ sẽ không phải đồng chi trả bất kỳ khoản phí nào.

3.2. Hỗ trợ 50% chi phí khám ngoại trú trái tuyến cho các bệnh ngoài danh mục

Từ ngày 01/7/2025, chính sách Bảo hiểm y tế (BHYT) có sự thay đổi lớn theo hướng có lợi hơn rất nhiều cho người dân khi đi khám bệnh ngoại trú (khám và đi về trong ngày, không nhập viện) trái tuyến tại các bệnh viện thuộc cấp cơ bản và cấp chuyên sâu:

Trước ngày 01/7/2025: Nếu tự ý đi khám ngoại trú trái tuyến, người bệnh chỉ được Quỹ BHYT chi trả khi mắc các bệnh nằm trong danh mục quy định của Bộ Y tế. Với những căn bệnh nằm ngoài danh mục này, người dân phải tự chi trả 100% chi phí khám chữa bệnh.

Từ ngày 01/7/2025: Quyền lợi của người bệnh được nâng lên rõ rệt:

• Đối với các bệnh thuộc danh mục (theo Thông tư số 01/2025/TT-BYT): Tiếp tục được Quỹ BHYT thanh toán 100% mức hưởng như trước.

• Đối với các bệnh ngoài danh mục: Thay vì không được BHYT thanh toán như trước đây, người bệnh sẽ được Quỹ BHYT hỗ trợ 50% mức hưởng trong phạm vi quy định.

3.3. Thông tuyến kỹ thuật cao đối với 62 bệnh hiểm nghèo và bệnh hiếm

Căn cứ theo các văn bản hướng dẫn mới của Bộ Y tế và Bảo hiểm xã hội Việt Nam tại Công văn số 302/CSYT-CĐ, một cơ chế chuyển tuyến đặc biệt mới chính thức được áp dụng:

• Người bệnh được chẩn đoán mắc các bệnh thuộc danh mục 62 bệnh, nhóm bệnh hiểm nghèo, bệnh hiếm hoặc bệnh cần điều trị chuyên sâu (như ung thư, tim mạch bẩm sinh, suy thận mãn, các bệnh về máu, ghép tạng...) sẽ được quyền đến thẳng các cơ sở KCB tuyến chuyên sâu, tuyến trung ương để điều trị.

• Người bệnh không cần xin giấy chuyển tuyến định kỳ như trước nhưng vẫn được Quỹ BHYT thanh toán đầy đủ quyền lợi giống như khám, chữa bệnh đúng tuyến.

4. Những điểm mới trọng tâm của luật BHXH sửa đổi: Hướng đến hệ thống đa tầng, linh hoạt

Các quy định mới của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 tiếp tục được triển khai trong thực tế, tạo thêm cơ hội tiếp cận an sinh cho người lao động và thay đổi điều kiện hưởng lương hưu theo hướng linh hoạt hơn.

4.1. Giảm số năm đóng BHXH tối thiểu xuống 15 năm để hưởng lương hưu

Luật BHXH năm 2024 cho phép người lao động đóng tối thiểu 15 năm BHXH (bao gồm cả BHXH bắt buộc và tự nguyện) để được hưởng lương hưu khi đến tuổi quy định.

Chính sách này tạo điều kiện cho những người tham gia muộn hoặc có quá trình đóng gián đoạn có cơ hội được hưởng lương hưu hằng tháng thay vì phải nhận BHXH một lần.

4.2. Hình thành tầng trợ cấp hưu trí xã hội và hạ độ tuổi thụ hưởng

Để xây dựng hệ thống an sinh đa tầng, Luật bổ sung tầng Trợ cấp hưu trí xã hội do ngân sách nhà nước bảo đảm.

• Độ tuổi được nhận trợ cấp xã hội hằng tháng đối với người cao tuổi không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm được giảm từ 80 tuổi xuống còn 75 tuổi.

• Đối với người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, độ tuổi này được ưu tiên giảm xuống từ đủ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi. Song song với việc nhận trợ cấp hàng tháng, người dân còn được Nhà nước cấp thẻ BHYT miễn phí.

4.3. Gia tăng quyền lợi, hỗ trợ người lao động chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu

Trường hợp công dân Việt Nam đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng có thời gian đóng BHXH dưới 15 năm và chưa đủ tuổi nhận trợ cấp hưu trí xã hội (dưới 75 tuổi), nếu không rút BHXH một lần mà lựa chọn bảo lưu, sẽ được hưởng 2 chế độ gồm

• Trợ cấp hằng tháng trích từ chính tài khoản đóng của mình.

• Được ngân sách nhà nước hỗ trợ đóng BHYT miễn phí.

4.4. Mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Chính sách mới mở rộng diện bao phủ BHXH bắt buộc đến các nhóm đối tượng trước đây thuộc diện tự nguyện:

1.  Chủ hộ kinh doanh (có Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh).

2.  Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố.

3.  Người lao động bán thời gian (part-time) nếu ký hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên và có tiền lương tháng bằng hoặc cao hơn mức đóng BHXH bắt buộc thấp nhất.

4.  Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương.

Việc tăng các mức trợ cấp theo lương cơ sở kéo theo những điều chỉnh, bổ sung quy định về BHXH và BHYT có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 đang ngày một hoàn thiện lưới an sinh xã hội. Việc điều chỉnh lương hưu thêm 8%, thông tuyến cho 62 bệnh hiểm nghèo và hạ điều kiện hưởng hưu xuống 15 năm đóng BHXH chính là những giải pháp căn cơ, thực tiễn. Những thay đổi này không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp, giảm tải áp lực tài chính y tế cho nhân dân mà còn thúc đẩy xã hội phát triển bền vững, hướng tới mục tiêu BHYT và BHXH toàn dân.

Dương Nguyễn