Trong những năm gần đây, thực trạng người lao động lựa chọn rút bảo hiểm xã hội một lần đang gia tăng, đặc biệt ở nhóm lao động trẻ và lao động mất việc làm. Việc nhận một khoản tiền ngay lập tức giúp giải quyết khó khăn trước mắt, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều rủi ro về an sinh lâu dài. Vậy đến năm 2026, người tham gia BHXH nên nhận lương hưu hay rút BHXH một lần? Dưới đây là những góc nhìn, phân tích dựa vào độ tuổi, khả năng tài chính và kế hoạch dài hạn để mỗi cá nhân tự đưa ra quyết định của mình.

1. Hiểu về Lương hưu và Rút BHXH một lần

1.1. Nhận lương hưu là gì?

Lương hưu là khoản thu nhập định kỳ hàng tháng mà người lao động được hưởng khi đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về BHXH.

Theo các quy định hiện hành áp dụng đến năm 2026, người lao động cần đáp ứng 2 điều kiện cơ bản:

• Đủ tuổi nghỉ hưu theo lộ trình (theo Bộ luật Lao động 2019);

• Có đủ thời gian đóng BHXH tối thiểu (hiện nay là từ 15 năm trở lên theo định hướng cải cách chính sách BHXH).

Quyền lợi khi nhận lương hưu gồm:

• Thu nhập ổn định hàng tháng: Đây là nguồn tài chính lâu dài, giúp đảm bảo cuộc sống khi không còn khả năng lao động.

• Được cấp thẻ BHYT miễn phí: Người hưởng lương hưu được quỹ BHXH đóng BHYT với mức hưởng cao (thường là 95%).

• Được điều chỉnh tăng theo chính sách: Lương hưu có thể được Nhà nước điều chỉnh định kỳ nhằm bù trượt giá và cải thiện đời sống người nghỉ hưu.

Nhìn tổng thể, lương hưu không chỉ là một khoản tiền mà còn là một cơ chế đảm bảo an sinh xã hội dài hạn.

1.2. Nhận BHXH một lần là gì?

BHXH một lần là chế độ cho phép người lao động nhận toàn bộ số tiền đã đóng vào quỹ BHXH trong một lần duy nhất khi đáp ứng các điều kiện theo quy định (ví dụ: sau 1 năm nghỉ việc không tiếp tục tham gia BHXH và có yêu cầu nhận).

Đặc điểm của hình thức này:

• Nhận một khoản tiền duy nhất: Có thể sử dụng ngay cho các nhu cầu tài chính cấp bách.

• Chấm dứt toàn bộ quá trình tham gia BHXH: Sau khi rút, thời gian đóng trước đó không còn được bảo lưu để tính lương hưu.

Điều này đồng nghĩa với việc người lao động sẽ mất đi quyền hưởng lương hưu và các quyền lợi an sinh đi kèm trong tương lai.

2. So sánh lợi ích khi nhận BHXH một lần và lương hưu

Để đưa ra quyết định phù hợp, cần đặt hai lựa chọn này lên bàn cân theo các tiêu chí quan trọng:

a) Giá trị tài chính dài hạn

- Lương hưu mang lại tổng giá trị tích lũy lớn hơn nếu người lao động sống lâu.

- BHXH một lần chỉ là khoản tiền hữu hạn, dễ tiêu hết trong ngắn hạn.

b) Tính ổn định thu nhập

- Lương hưu đảm bảo dòng tiền đều đặn hàng tháng.

- BHXH một lần không tạo ra thu nhập sau khi sử dụng hết.

c) Quyền lợi y tế

- Người hưởng lương hưu được cấp BHYT suốt đời.

- Người nhận BHXH một lần phải tự tham gia BHYT nếu muốn được bảo hiểm.

d) Rủi ro (tuổi thọ, lạm phát)

- Lương hưu giúp giảm rủi ro sống lâu, lạm phát nhờ có điều chỉnh chính sách.

- BHXH một lần tiềm ẩn rủi ro tài chính nếu không có kế hoạch quản lý tiền tốt.

e) Tính linh hoạt tiền mặt

- BHXH một lần có lợi thế lớn về tính linh hoạt, phù hợp khi cần tiền gấp.

- Lương hưu không thể nhận trước hoặc rút một lần.

Như vậy, có thể thấy lương hưu là một dòng tiền dài hạn cũng như an toàn an sinh. Trong khi đó, BHXH một lần là một khoản tiền lớn và nhanh nhưng đánh đổi toàn bộ bảo hiểm tương lai.

3. Bài toán kinh tế: Nhận lương hưu hay rút 1 lần “lời” hơn?

Dưới góc độ tài chính thuần túy, đây là phần mà nhiều người lao động quan tâm nhất: Nếu quy đổi thành tiền, phương án nào có lợi hơn? Hãy cùng xem phân tích bằng con số ví dụ cụ thể dưới đây.

Minh họa bằng bài toán cụ thể:

Giả sử một người lao động nam có các thông số sau:

• Thời gian đóng BHXH: Từ Tháng 1 năm 2006 đến hết Tháng 12 năm 2025.

• Tổng thời gian tham gia BHXH = 20 năm

• Mức lương bình quân đóng BHXH: 8 triệu đồng/tháng

• Tỷ lệ hưởng lương hưu: 45%

Phương án 1: Nhận BHXH một lần. Ta có thời gian tham gia như sau:

• Từ 01/2006 → 12/2013 → 8 năm

• Từ 01/2014 → 12/2025 → 12 năm

Thời gian tham gia chia thành 2 mốc với mức hưởng như sau:

• Thời gian đóng trước 2014: Hưởng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương.

• Thời gian đóng từ 2014 trở đi: Hưởng 02 tháng mức bình quân tiền lương.

→ Tổng nhận: [8 × 1,5 (tháng) × 8 triệu] + [12 × 2 (tháng) × 8 triệu] = 288 triệu đồng.

Phương án 2: Nhận lương hưu hàng tháng. Lương hưu hàng tháng = 45% x  8,000,000

→ Lương hưu mỗi tháng = 3,6 triệu đồng

Giả sử người lao động sống thêm được 20 năm sau nghỉ hưu:

Tổng lương hưu nhận được sau 20 năm = 3,600,000 x 12 x 20

→ Tổng nhận = 864 triệu đồng.

So sánh trực quan

Nếu chỉ nhìn ngắn hạn: BHXH 1 lần có vẻ “lợi” vì nhận tiền ngay.

Nhưng nếu xét dài hạn:

• Lương hưu mang lại giá trị gấp 2 - 3 lần;

• Kèm theo bảo hiểm y tế và ổn định tài chính;

Kết luận về bài toán kinh tế:

- BHXH một lần phù hợp với nhu cầu tài chính cấp bách;

- Lương hưu là lựa chọn có “lợi suất an sinh” cao hơn trong dài hạn;

Nói cách khác, nếu quy đổi theo tư duy đầu tư, lương hưu giống như một “dòng tiền thụ động trọn đời”, còn BHXH một lần chỉ là “rút vốn sớm” và chấp nhận mất đi phần lợi nhuận lớn trong tương lai.

4. Phân tích theo từng nhóm đối tượng

Việc nên hay không nên rút BHXH một lần còn phụ thuộc vào từng nhóm đối tượng khác nhau. Dưới đây là một số góc nhìn về các nhóm đối tượng tham gia BHXH.

4.1. Người còn trẻ (dưới 35 tuổi)

Đây là nhóm có lợi thế lớn nhất về thời gian. Nếu đã từng tham gia BHXH, người lao động hoàn toàn có thể quay lại hệ thống và tiếp tục tích lũy thời gian đóng. Vì vậy, trong đa số trường hợp, nên bảo lưu BHXH thay vì rút một lần. Chỉ nên cân nhắc rút khi thực sự gặp khó khăn tài chính nghiêm trọng và không còn phương án thay thế.

4.2. Người đã đóng gần đủ năm (15 - 20 năm)

Đây là nhóm “sát ngưỡng” hưởng lương hưu. Nếu lựa chọn rút BHXH một lần, toàn bộ quá trình tích lũy trước đó sẽ bị xóa bỏ. Trong khi đó, chỉ cần đóng thêm một thời gian ngắn là có thể đủ điều kiện hưởng lương hưu trọn đời. Vì vậy, gần như không nên rút BHXH một lần trong trường hợp này.

4.3. Người mất việc, tài chính khó khăn

Đây là nhóm có xu hướng rút BHXH một lần cao nhất. Trong trường hợp này, việc rút BHXH có thể giúp giải quyết áp lực tài chính trước mắt. Tuy nhiên, cần cân nhắc kỹ các giải pháp thay thế như: tham gia BHXH tự nguyện, tìm việc mới để tiếp tục đóng, hoặc sử dụng các nguồn tài chính khác. Chỉ nên rút khi không còn lựa chọn khả thi.

4.4. Người không có ý định quay lại thị trường lao động

Nhóm này bao gồm những người chuyển sang kinh doanh tự do, định cư nước ngoài hoặc không còn nhu cầu tham gia BHXH. Đây là nhóm dễ lựa chọn rút BHXH một lần nhất. Tuy nhiên, cần nhận thức rõ rằng việc rút đồng nghĩa với việc tự từ bỏ lưới an sinh khi về già, bao gồm cả lương hưu và bảo hiểm y tế. Nếu không có kế hoạch tài chính thay thế (đầu tư, tích lũy), rủi ro trong tương lai là rất lớn.

Như vậy, việc lựa chọn nhận lương hưu hay BHXH một lần không chỉ là quyết định tài chính ngắn hạn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến an sinh lâu dài khi về già. Người lao động nên chọn lương hưu nếu mong muốn sự ổn định, an toàn và có kế hoạch tài chính dài hạn. Ngược lại, chỉ nên chọn BHXH một lần khi thực sự cần tiền gấp và không có khả năng tiếp tục tham gia hệ thống BHXH.

Trong bối cảnh chính sách BHXH ngày càng hướng tới đảm bảo an sinh bền vững, việc cân nhắc kỹ lưỡng trước khi rút BHXH một lần là điều cần thiết để tránh những rủi ro tài chính trong tương lai.

Dương Nguyễn