Theo quy định hiện hành, người lao động làm việc trong môi trường nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm có thể được hưởng chính sách nghỉ hưu ở độ tuổi thấp hơn so với người lao động làm việc trong điều kiện bình thường. Vậy, danh mục nghề, công việc được về hưu trước tuổi gồm những ngành nghề nào? Bài viết dưới đây cập nhật các thông tin hữu ích và làm rõ những điều kiện người lao động cần đáp ứng để được nghỉ hưu trước tuổi.

1. Căn cứ pháp lý xác định danh mục nghề, công việc được về hưu trước tuổi

Hiện nay, việc xác định nghề, công việc có thể là căn cứ để người lao động hưởng lương hưu ở tuổi thấp hơn được thực hiện thông qua Danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. 

Dưới đây là căn cứ pháp ý xác định danh mục này bao gồm:

→ Thông tư số 11/2020/TT-BLĐTBXH: Quy định Danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; có hiệu lực từ ngày 01/03/2021.

→ Thông tư số 19/2023/TT-BLĐTBXH: Bổ sung Danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; có hiệu lực từ ngày 15/02/2024.

→ Nghị định số 158/2025/NĐ-CP: Quy định chi tiết một số nội dung về bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong đó Điều 12 quy định về điều kiện hưởng lương hưu và cách xác định một số trường hợp liên quan đến nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

Như vậy, khi xác định người lao động có thuộc nhóm được nghỉ hưu trước tuổi hay không, cần đối chiếu chức danh, nghề hoặc công việc thực tế với danh mục được cơ quan có thẩm quyền ban hành, thay vì chỉ căn cứ vào tên ngành nghề của doanh nghiệp. 

2. Những nhóm nghề, công việc được nghỉ hưu trước tuổi

Danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm được ban hành kèm theo Thông tư số 11/2020/TT-BLĐTBXH ngày 12/11/2020 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội có hiệu lực từ 01/3/2021.

Theo đó, danh mục nghề công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm  phân theo nhiều lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và bao gồm các công việc có điều kiện lao động nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

Một số nhóm công việc tiêu biểu như:

• Nhóm khai thác khoáng sản, luyện kim, cơ khí: Các công việc trực tiếp khai thác, chế biến khoáng sản; làm việc trong môi trường có nhiệt độ cao, bụi, tiếng ồn, rung hoặc tiếp xúc với các yếu tố nguy hiểm (ví dụ: khai thác than, khai thác quặng kim loại).

• Nhóm xây dựng, xây lắp: Một số công việc xây dựng, thi công công trình, làm việc trên cao, dưới lòng đất hoặc trong điều kiện lao động có yếu tố nguy hiểm, nặng nhọc (ví dụ: xây dựng hầm mỏ, đường hầm).

• Nhóm dầu khí: Danh mục bao gồm công việc thực hiện trên giàn khoan, công trình dầu khí, trên biển, sa mạc hoặc đầm lầy (ví dụ: vận hành, sửa chữa, bảo dưỡng hệ thống khai thác và xử lý dầu khí).

• Nhóm giao thông, vận tải: Một số công việc sửa chữa, duy tu đường sắt, công việc trên công trình giao thông và những vị trí có điều kiện lao động đặc thù (ví dụ: lái máy xúc, máy công nghiệp, lái tàu).

• Nhóm nông, lâm nghiệp và thủy sản: Một số công việc có tính chất đặc thù, thường xuyên làm việc ngoài trời, trong môi trường khắc nghiệt hoặc tiếp xúc với yếu tố nguy hiểm (ví dụ: phun thuốc, vận chuyển hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật, đánh bắt thủy hải sản xa bờ, công nhân sản xuất chế biến cao su).

• Nhóm hóa chất: Các công việc thường xuyên tiếp xúc với hóa chất, hơi khí độc hoặc môi trường có yếu tố nguy hiểm (ví dụ: nghiên cứu thuốc trừ sâu, hóa chất công nghiệp).

⇒ Bạn đọc có thể xem chi tiết tại Thông tư số 11/2020/TT-BLĐTBXH của Chính phủ.

Lưu ý: Khi xác định điều kiện nghỉ hưu, người lao động cần đối chiếu đúng tên nghề, công việc và đặc điểm điều kiện lao động trong danh mục, không nên chỉ dựa vào tên ngành hoặc lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp.

3. Điều kiện nghỉ hưu trước tuổi đối với người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm

Theo Điều 64, Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 quy định điều kiện hưởng lương hưu trước tuổi đối với người lao động làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

Cụ thể: Người lao động có thể nghỉ hưu sớm hơn tuổi nghỉ hưu thông thường tối đa 05 tuổi nếu có đủ thời gian đóng BHXH theo quy định và thuộc một trong các trường hợp:

• Có đủ 15 năm làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc danh mục do cơ quan có thẩm quyền ban hành. 

• Hoặc có đủ 15 năm làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định.

Khi đáp ứng điều kiện này, người lao động có thể nghỉ hưu ở độ tuổi thấp hơn tuổi nghỉ hưu bình thường mà không bị trừ tỷ lệ hưởng lương hưu.

4. Điều kiện nghỉ hưu trước tuổi khi suy giảm khả năng lao động

Ngoài trường hợp nghỉ hưu trước tuổi do làm nghề, công việc thuộc danh mục nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm tại Điều 65, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 còn quy định trường hợp hưởng lương hưu khi suy giảm khả năng lao động.

Cụ thể, người lao động có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tuổi nghỉ hưu thông thường nếu đáp ứng đồng thời các điều kiện:

• Bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên.

• Có đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc.

• Tuổi nghỉ hưu thấp hơn không quá 05 tuổi so với tuổi nghỉ hưu thông thường tại thời điểm nghỉ hưu.

Trường hợp suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên và có đủ thời gian đóng BHXH, người lao động có thể được xem xét nghỉ hưu ở độ tuổi thấp hơn theo mức quy định riêng.

Đây là trường hợp khác với nghỉ hưu trước tuổi theo Điều 64, bởi người lao động phải đáp ứng thêm điều kiện về suy giảm khả năng lao động và mức hưởng lương hưu có thể thấp hơn so với trường hợp nghỉ hưu đúng điều kiện thông thường.

5. Tuổi nghỉ hưu trước tuổi được xác định như thế nào trong năm 2026?

Theo lộ trình điều chỉnh tuổi nghỉ hưu, năm 2026 tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường là:

• Lao động nam: 61 tuổi 6 tháng.

• Lao động nữ: 57 tuổi.

Trường hợp người lao động có thể nghỉ hưu thấp hơn tối đa 05 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường (thuộc trường hợp quy định tại Điểm b, Khoản 2, Điều 64 Luật Bảo hiểm xã hội 2024).

Theo đó, về nguyên tắc độ tuổi nghỉ hưu trước tuổi trong năm 2026:

• Đối với lao động nam: có thể nghỉ hưu ở tuổi 56 tuổi 6 tháng

• Đối với lao động nữ: có thể nghỉ hưu ở tuổi 52 tuổi

Việc áp dụng tuổi nghỉ hưu cụ thể còn phải căn cứ vào thời điểm nghỉ hưu, tháng sinh, thời gian đóng BHXH và điều kiện thực tế của người lao động.

6. Lưu ý khi tra cứu danh mục nghề được nghỉ hưu trước tuổi

Người lao động nên lưu ý 3 vấn đề sau:

1. Đối chiếu đúng nghề, công việc

Không phải toàn bộ người làm việc trong một ngành đều được xem là làm nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Cần xác định đúng công việc thực tế có thuộc danh mục hay không.

2. Đáp ứng đủ thời gian làm nghề theo quy định.

Việc có tên nghề trong danh mục chỉ là một trong những căn cứ. Người lao động còn phải đáp ứng điều kiện về thời gian đóng BHXH và tuổi nghỉ hưu tương ứng.

3. Phân biệt rõ điều kiện nghỉ hưu trước tuổi theo Điều 64 và Điều 65 Luật BHXH 2024.

Theo Điều 64 là trường hợp người lao động đủ điều kiện hưởng lương hưu, trong đó có trường hợp được nghỉ thấp hơn tuổi nghỉ hưu thông thường do làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. 

Theo Điều 65 là trường hợp nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động, có yêu cầu riêng về thời gian đóng BHXH và mức suy giảm khả năng lao động.

Trên đây là thông tin về Danh mục nghề, công việc được về hưu trước tuổi được xác định thông qua danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm do cơ quan có thẩm quyền ban hành. Để xác định chính xác một người lao động có được nghỉ hưu trước tuổi hay không, người lao động và doanh nghiệp cần xem xét đồng thời nghề, công việc thực tế, thời gian làm nghề thuộc danh mục, thời gian đóng BHXH. Ngoài ra cần kiểm tra, rà soát tuổi nghỉ hưu và các điều kiện khác theo Điều 64, Điều 65 Luật Bảo hiểm xã hội 2024. 

Thu Hương