Lương cơ bản là một chỉ số làm căn cứ để tính mức lương, mức đóng BHXH của người lao động, cán bộ, viên chức Nhà nước. Vậy lương cơ bản là gì? Và những tác động của lương cơ bản ảnh hưởng đến thu nhập của cán bộ viên chức và người lao động như thế nào?  Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết và cập nhật mới nhất dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.

1. Lương cơ bản là gì?

Thuật ngữ "lương cơ bản" không được định nghĩa chính thức trong Bộ luật Lao động. Tuy nhiên, trong thực tế, lương cơ bản được hiểu là mức tiền lương cố định được thỏa thuận giữa người lao động và doanh nghiệp, được ghi nhận cụ thể trong hợp đồng lao động và là cơ sở để tính tiền công, tiền lương thực lĩnh của người lao động; mức lương này cũng không bao gồm các khoản tiền thưởng, phụ cấp, phúc lợi và các khoản thu nhập khác.

Như vậy, Lương cơ bản là khoản thu nhập nền tảng dùng làm căn cứ tính lương thực nhận; chưa bao gồm các khoản phụ cấp, tiền thưởng, hoa hồng hay các khoản phúc lợi khác và được dùng làm căn cứ lương tính đóng BHXH cho người lao động.

1.1 Phân biệt lương cơ bản với lương cơ sở và lương tối thiểu vùng

Để tránh nhầm lẫn khi xây dựng thang bảng lương và thực hiện nghĩa vụ thuế, bảo hiểm, doanh nghiệp cần phân biệt rõ lương cơ bản, lương cơ sở và lương tối thiểu vùng. Theo đó, Lương cơ bản khác với lương cơ sở và lương tối thiểu vùng.

Cụ thể:

• Lương cơ bản: Do doanh nghiệp và NLĐ tự thỏa thuận nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng. Lương cơ bản áp dụng cho khối doanh nghiệp tư nhân.

• Lương tối thiểu vùng: Là mức sàn thấp nhất mà người sử dụng lao động bắt buộc phải trả cho NLĐ làm công việc giản đơn trong điều kiện bình thường. Lương tối thiểu vùng áp dụng đối với khối doanh nghiệp, tư nhân và FDI.  

• Lương cơ sở: Mức lương này dùng làm căn cứ tính lương theo hệ số, phụ cấp và các chế độ an sinh áp dụng cho cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang thuộc khu vực Nhà nước.

2. Cách tính mức lương cơ bản

Cách tính lương cơ bản phụ thuộc vào từng đối tượng lao động. Đối với cán bộ, công chức, viên chức trong cơ quan Nhà nước, lương cơ bản được tính bằng công thức:

Lương cơ bản = Mức lương cơ sở x Hệ số lương

Trong đó, mức lương cơ sở áp dụng từ 01/7/2026 là 2.527.200 đồng/tháng theo Nghị định số 161/2026/NĐ-CP. Hệ số lương phụ thuộc vào chức vụ, ngành nghề, lĩnh vực của người lao động.

Đối với người lao động trong doanh nghiệp, lương cơ bản được xác định dựa vào mức lương tối thiểu vùng. Mức lương tối thiểu vùng là mức lương thấp nhất theo vùng mà doanh nghiệp thỏa thuận trả cho người lao động khi làm việc. 

Mức lương tối thiểu vùng năm 2026 đang được áp dụng theo quy định tại Nghị định 293/2025/NĐ-CP.

• Vùng I: 5.310.000 đồng/tháng (hoặc 25.500 đồng/giờ).

• Vùng II: 4.730.000 đồng/tháng (hoặc 22.700 đồng/giờ).

• Vùng III: 4.140.000 đồng/tháng (hoặc 20.000 đồng/giờ).

• Vùng IV: 3.700.000 đồng/tháng (hoặc 17.800 đồng/giờ).

Lương cơ bản của công chức viên chức sẽ chiếm khoảng 70% tổng quỹ lương, còn lại là các khoản phụ cấp và thưởng.

2.1 Vai trò và ảnh hưởng đối với người lao động

Hiện nay, lương cơ bản được dùng làm cơ sở để tính tiền công, tiền lương thực lĩnh của người lao động; làm cơ sở để tính đóng và hưởng các khoản BHXH, BHYT, BHTN của NLĐ và là cơ sở để thực hiện các chế độ khác như tiền lương điều chuyển công việc, tiền bồi thường thiệt hại, tiền cùng chi trả chi phí khám chữa bệnh,...

Do đó mà việc tăng lương cơ bản sẽ ảnh hưởng đến nhiều đối tượng lao động, bao gồm các nhóm đối tượng sau:

1. Cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang sẽ được tăng lương theo hệ số lương ví trí công tác.

2. Người lao động trong doanh nghiệp sẽ được tăng lương nếu lương hiện tại của họ thấp hơn mức lương tối thiểu vùng.

3. Người tham gia BHXH sẽ phải đóng nhiều hơn và cũng sẽ hưởng nhiều hơn các loại trợ cấp, phụ cấp.

Ngoài ra, việc tăng lương cơ bản cũng có ảnh hưởng đến các chế độ khác như tiền lương điều chuyển công việc, tiền bồi thường thiệt hại, tiền cùng chi trả chi phí khám chữa bệnh, ...

3. Căn cứ đóng BHXH dựa trên lương cơ bản

Đối với các doanh nghiệp thuộc khối doanh nghiệp tư nhân, thông thường sẽ sử dụng lương cơ bản làm căn cứ đóng BHXH. 

3.1 Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH gồm những gì?

Theo quy định, tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc trong doanh nghiệp bao gồm:

• Mức lương (thường là mức lương cơ bản được ký kết trên hợp đồng). 

• Các khoản phụ cấp, trợ cấp lương theo quy định (phụ cấp chức danh, trách nhiệm, thâm niên...).  

• Các khoản bổ sung khác có tính chất xác định mức tiền cụ thể và chi trả thường xuyên trong mỗi kỳ trả lương.

3.2 Giới hạn mức đóng BHXH bắt buộc năm 2026

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc không được thấp hơn "Mức tham chiếu". Trước khi bãi bỏ lương cơ sở thì mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở.

Kể từ ngày 01/07/2026 mức lương cơ sở là 2,53 triệu đồng/tháng. Do đó, khung giới hạn đóng BHXH trong năm 2026 được chia thành 2 giai đoạn như sau:

Lưu ý: Mặc dù mức đóng BHXH thấp nhất được lấy theo mức tham chiếu tại thời điểm đóng, nhưng trên thực tế mức lương tháng đóng BHXH bắt buộc của NLĐ làm công việc giản đơn nhất không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm đóng và NLĐ làm công việc đòi hỏi qua đào tạo, học nghề phải cao hơn ít nhất 7% so với mức tối thiểu vùng (quy định tại Khoản 2, Điều 6, Quyết định 595/QĐ-BHXH năm 2017).

3.3 Tỷ lệ trích đóng BHXH theo lương năm 2026 từ tiền lương  

Năm 2026, tỷ lệ trích đóng bảo hiểm (bao gồm BHXH, BHYT, BHTN) vẫn được giữ vững ở mức tổng 32%:  

• Người lao động trích đóng: 10,5% vào tiền lương tháng (gồm 8% hưu trí tử tuất, 1,5% BHYT, 1% BHTN).

• Doanh nghiệp trích đóng: 21,5% dựa trên quỹ lương đóng bảo hiểm của NLĐ.  

Như vậy, việc hiểu rõ lương cơ bản là gì và mối tương quan với tiền lương đóng BHXH giúp tuân thủ đúng luật pháp về lao động và BHXH, đảm bảo tính minh bạch, bảo vệ tối đa quyền lợi an sinh dài hạn.

Đối với doanh nghiệp cần rà soát lại hệ thống thang bảng lương, cập nhật đúng các mốc điều chỉnh mức tham chiếu từ 01/07/2026 (lên 2,53 triệu đồng) và mức lương tối thiểu vùng 2026 để điều chỉnh mức nộp bảo hiểm chính xác, tránh các chế tài phạt do chậm nộp hoặc đóng thiếu. 

Đối với Người lao động nên chủ động theo dõi mức đóng BHXH hiển thị trên ứng dụng VssID để đảm bảo doanh nghiệp đóng đúng theo mức lương cơ bản và các khoản phụ cấp đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động.

Thu Hương