Trong bối cảnh ngày càng nhiều sinh viên đi làm thêm để tích lũy kinh nghiệm và thu nhập, vấn đề tham gia bảo hiểm y tế (BHYT) của sinh viên trở thành một nội dung quan trọng nhưng thường bị hiểu sai. Việc nắm rõ quy định pháp luật không chỉ giúp sinh viên tránh đóng trùng, mà còn đảm bảo đầy đủ quyền lợi khám chữa bệnh theo quy định.

1. Sinh viên làm thêm thì tham gia BHYT như thế nào?

1.1. Sinh viên có thuộc đối tượng bắt buộc đóng BHYT không?

Theo quy định tại Điểm b, Khoản 4, Điều 12, Luật bảo hiểm y tế sửa đổi bổ sung năm 2024, học sinh, sinh viên là đối tượng tham gia BHYT bắt buộc và được Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng. Điều này có nghĩa là:

• Sinh viên đang theo học tại các cơ sở giáo dục bắt buộc phải tham gia BHYT theo diện nhà trường.

• Mức đóng được hỗ trợ từ ngân sách nhà nước nên thấp hơn so với nhiều nhóm khác.

→ Như vậy, dù có đi làm thêm hay không, sinh viên vẫn phải tham gia BHYT theo diện học sinh, sinh viên (trừ khi thuộc nhóm đối tượng ưu tiên khác như hộ nghèo, cận nghèo…).

1.2. Công ty có phải đóng BHYT bắt buộc cho người đi làm thêm không?

Căn cứ Khoản 1, Điều 12, Luật BHYT 2024, người lao động thuộc đối tượng tham gia BHYT bắt buộc nếu:

• Làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên;

• Có trả lương và chịu sự quản lý của người sử dụng lao động.

→ Do đó:

• Nếu sinh viên ký hợp đồng lao động từ 01 tháng trở lên, doanh nghiệp có trách nhiệm đóng BHYT bắt buộc.

• Nếu chỉ làm thời vụ ngắn hạn dưới 01 tháng hoặc cộng tác viên không ràng buộc hợp đồng lao động, thì không thuộc diện bắt buộc;

Lưu ý quan trọng: Pháp luật không phân biệt “sinh viên” hay “người lao động chính thức” mà xét theo bản chất hợp đồng lao động.

1.3. Sinh viên làm thêm thì tham gia BHYT ở trường hay ở công ty?

Căn cứ theo Điểm b, Khoản 4, Điều 12, Luật BHYT sửa đổi, bổ sung năm 2024: Học sinh, sinh viên thuộc nhóm đối tượng được ngân sách nhà nước hỗ trợ đóng BHYT.

Kết hợp với Khoản 2, Điều 13, Luật BHYT (sửa đổi 2024), nguyên tắc là:

• Chỉ tham gia BHYT theo 1 đối tượng duy nhất.

• Ưu tiên theo nhóm có trách nhiệm đóng chính theo thứ tự.

Căn cứ Khoản 5, Điều 12, Luật BHYT sửa đổi năm 2024, thứ tự đối tượng tham gia BHYT được quy định như sau:

• Nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng (sinh viên đi làm thêm nhưng ký hợp đồng lao động với đơn vị sử dụng lao động).

• Nhóm do tổ chức BHXH đóng;

• Nhóm do ngân sách Nhà nước đóng; nhóm được ngân sách Nhà nước hỗ trợ mức đóng (Sinh viên);

• Nhóm tham gia BHYT theo hộ gia đình.

Như vậy, có kết luận về nơi đóng BHXH của sinh viên đi làm thêm như sau:

• Nếu sinh viên chưa đi làm hoặc làm việc dưới 1 tháng → đóng BHYT tại trường.

• Nếu sinh viên ký hợp đồng lao động từ 1 tháng trở lên → chuyển sang đóng BHYT theo doanh nghiệp.

• Nếu đã đóng tại trường mà đi làm thuộc diện bắt buộc → cần báo để tránh đóng trùng.

2. Mức đóng BHYT cho sinh viên đi làm thêm

Mức đóng BHYT từ năm 2026 này được xác định tùy theo đối tượng tham gia:

Trường hợp 1: Đóng theo diện sinh viên.

Mức đóng = 4,5% mức lương cơ sở.

Nhà nước hỗ trợ tối thiểu 30% → Sinh viên chỉ phải đóng khoảng 70% mức phí BHYT.

Trường hợp 2: Đóng theo diện người lao động tại doanh nghiệp.

Mức đóng = 4,5% tiền lương tháng.

Trong đó:

• Người sử dụng lao động đóng 3%.

• Người lao động đóng 1,5%.

→ Khi làm thêm có hợp đồng từ 1 tháng trở lên, sinh viên sẽ đóng BHYT theo cơ chế này.

Lưu ý quan trọng:

• Không được đóng BHYT 2 nơi cùng lúc;

• Nếu trùng, cần yêu cầu điều chỉnh, hoàn trả hoặc xử lý theo quy định.

3. 5 điều sinh viên cần biết về BHYT để bảo vệ quyền lợi

Để đảm bảo quyền lợi khám chữa bệnh và tránh rủi ro pháp lý, sinh viên cần lưu ý các điểm sau:

Thứ nhất, luôn duy trì thẻ BHYT còn hiệu lực. Việc gián đoạn thời gian tham gia có thể ảnh hưởng đến quyền lợi, đặc biệt là mức hưởng khi điều trị dài ngày.

Thứ hai, không đóng trùng BHYT. Khi bắt đầu đi làm thêm có hợp đồng lao động đủ điều kiện, cần:

• Thông báo với nhà trường

• Hoặc kiểm tra lại tình trạng tham gia trên hệ thống BHXH

Thứ ba, hiểu rõ nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu.

• BHYT sinh viên thường đăng ký tại cơ sở y tế tuyến quận/huyện

• Khi chuyển sang BHYT doanh nghiệp, nơi đăng ký có thể thay đổi

Thứ tư, nắm rõ mức hưởng BHYT.

Thông thường:

• Sinh viên được hưởng 80% chi phí khám chữa bệnh đúng tuyến.

• Một số trường hợp đặc biệt có thể được hưởng 100%.

Thứ năm, giữ lại chứng từ và thông tin BHYT:

Trong trường hợp cần điều chỉnh, hoàn tiền hoặc xác minh quá trình tham gia, đây là căn cứ quan trọng.

Sinh viên làm thêm vẫn thuộc đối tượng tham gia BHYT bắt buộc, tuy nhiên việc đóng theo trường hay doanh nghiệp phụ thuộc vào hình thức và thời hạn hợp đồng lao động. Nguyên tắc cốt lõi là chỉ tham gia theo một đối tượng duy nhất, tránh đóng trùng và đảm bảo quyền lợi khám chữa bệnh. Việc hiểu đúng và tuân thủ quy định BHYT không chỉ giúp sinh viên tiết kiệm chi phí mà còn là cách chủ động bảo vệ sức khỏe và quyền lợi của chính mình trong quá trình học tập và làm việc.

Dương Nguyễn