Từ ngày 15/5/2026, Nghị định 90/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, siết chặt quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế. Điểm đáng chú ý là phạm vi xử lý rộng hơn, mức phạt cao hơn và đặc biệt tăng cường kiểm soát các sai sót liên quan đến bảo hiểm y tế (BHYT).

1. Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Ngày 30/3/2026 Chính phủ ban hành Nghị định số 90/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế áp dụng từ ngày 15/5/2026 khi nghị định này chính thức có hiệu lực thi hành.

Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định đầy đủ các hành vi vi phạm, hình thức xử phạt chính và bổ sung trong lĩnh vực y tế. Theo đó, cá nhân hoặc tổ chức vi phạm có thể bị cảnh cáo hoặc phạt tiền, đồng thời áp dụng thêm các biện pháp như tước giấy phép, đình chỉ hoạt động hoặc tịch thu tang vật vi phạm.

1.1 Các hành vi vi phạm theo quy định mới

Căn cứ khoản 2, Điều 1 Nghị định 90/NĐ-CP, hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế là những hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế bao gồm y tế dự phòng và phòng, chống HIV/AIDS; khám bệnh, chữa bệnh; dược, mỹ phẩm; thiết bị y tế; bảo hiểm y tế và dân số mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính.

Vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh là hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Chú ý đối với các hành vi vi phạm khác (không được quy định trong Nghị định 90) mà được quy định tại các nghị định khác về xử phạt vi phạm hành chính thì áp dụng quy định tại nghị định đó để xử phạt.

1.2 Các hình thức xử phạt vi phạm hành chính

Căn cứ theo Khoản Điều 3 Nghị định 90/NĐ-CP có 2 hình thức xử phạt chính đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế là phạt cảnh cáo và phạt tiền;

Ngoài ra còn có các hình phạt bổ sung khác bao gồm: 

1. Tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng để vi phạm;

2. Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề (có thời hạn);

3. Đình chỉ hoạt động (có thời hạn).

Trường hợp hết thời hạn đình chỉ hoạt động mà đối tượng vi phạm không bảo đảm các điều kiện thì tiếp tục bị xử phạt theo quy định.

2. Mức phạt tiền tối đa theo từng lĩnh vực y tế

Căn cứ theo quy định tại Điều 4 Nghị định 90/NĐ-CP. Từ 15/5/2026 mức phạt tiền đối với cá nhân/tổ chức vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế được quy định cụ thể như sau:

(1) Về dân số, mức phạt tối đa:

• Đối với cá nhân là 30 triệu đồng;

• Đối với tổ chức là 60 triệu đồng;

(2) Về y tế dự phòng và phòng, chống HIV/AIDS mức phạt tối đa được quy định:

• Đối với cá nhân là 50 triệu đồng;

• Đối với tổ chức là 100 triệu đồng;

(3) Về bảo hiểm y tế, mức phạt tối đa:

• Đối với cá nhân là 75 triệu đồng;

• Đối với tổ chức là 150 triệu đồng;

(4) Về khám bệnh, chữa bệnh, dược, mỹ phẩm và thiết bị y tế mức phạt tối đa:

• Đối với cá nhân là 100 triệu đồng;

• Đối với tổ chức là 200 triệu đồng;

Việc quy định rõ mức phạt tối đa theo từng lĩnh vực cho thấy cơ quan quản lý đang phân loại mức độ rủi ro và ưu tiên kiểm soát. Trong đó, các lĩnh vực như khám chữa bệnh, dược và bảo hiểm y tế có mức phạt cao hơn, phản ánh tính chất ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người dân và quỹ bảo hiểm.

Điều này đồng nghĩa với việc các sai sót trong hồ sơ, đặc biệt là hồ sơ BHYT sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định.

3. Vi phạm thường gặp trong doanh nghiệp

Đối với doanh nghiệp việc tham gia đóng bảo hiểm y tế cho người lao động là bắt buộc, vậy nên đây cũng là hành vi mà doanh nghiệp dễ xảy ra vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Trong Nghị định 90/2026/NĐ-CP, bảo hiểm y tế là một trong những lĩnh vực có mức phạt tiền tối đa tương đối cao, cho thấy xu hướng tăng cường kiểm soát đối với các hoạt động liên quan đến hồ sơ và thanh toán BHYT.

Lưu ý: Nghị định 90/2026/NĐ-CP chủ yếu quy định về khung xử phạt và nguyên tắc xử lý, trong khi các hành vi vi phạm cụ thể được quy định tại các văn bản pháp luật khác có liên quan. Vì vậy, doanh nghiệp cần theo dõi nhiều quy định khác nhau để đảm bảo thực hiện đúng.

Trong thực tế, rủi ro thường phát sinh trong quá trình lập hồ sơ, thực hiện thanh toán chi phí khám chữa bệnh hoặc quản lý dữ liệu người lao động. Những sai sót này có thể dẫn đến việc hồ sơ bị từ chối, kéo dài thời gian xử lý hoặc phát sinh trách nhiệm pháp lý khi cơ quan chức năng kiểm tra.

Vì vậy, doanh nghiệp cần tập trung vào việc kiểm soát quy trình nội bộ, đảm bảo dữ liệu chính xác và thống nhất, đồng thời xây dựng cơ chế rà soát trước khi nộp hồ sơ để hạn chế sai sót.

3.1 Giải pháp giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro bị xử phạt

Trong bối cảnh quy định ngày càng chặt chẽ, doanh nghiệp cần đảm bảo hồ sơ BHYT được lập chính xác, đầy đủ và đúng quy trình. Các sai sót trong kê khai, dù nhỏ, cũng có thể dẫn đến việc bị từ chối hồ sơ hoặc xử phạt.

Để giảm thiểu rủi ro, việc ứng dụng phần mềm là giải pháp cần thiết. Thay vì xử lý thủ công, doanh nghiệp có thể sử dụng phần mềm BHXH để tự động hóa quy trình, kiểm tra dữ liệu và đồng bộ thông tin với cơ quan BHXH.

Khi không tuân thủ đúng quy định, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với mức phạt tiền mà còn có thể gặp các hệ quả như bị từ chối hồ sơ, kéo dài thời gian xử lý hoặc gián đoạn quy trình thanh toán. Trong một số trường hợp nghiêm trọng, việc bị đình chỉ hoạt động hoặc tước quyền sử dụng giấy phép có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và uy tín của đơn vị.

Trên đây là những chia sẻ từ Bảo hiểm xã hội điện tử eBH về quy định mới nhất liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế (áp dụng từ 15/5/2026).Nghị định 90/2026/NĐ-CP cho thấy xu hướng tăng cường quản lý trong lĩnh vực y tế, đặc biệt với các nội dung liên quan đến bảo hiểm y tế.

Doanh nghiệp cần chủ động rà soát quy trình, đảm bảo tuân thủ quy định để tránh các rủi ro không đáng có. Việc ứng dụng công nghệ như phần mềm BHXH điện tử sẽ giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hồ sơ bảo hiểm của người lao động, nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thiểu nguy cơ vi phạm.

Nguyệt Nga