Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng linh hoạt, hợp đồng khoán việc đang trở thành lựa chọn phổ biến của nhiều doanh nghiệp và cá nhân nhờ tính linh động và tối ưu chi phí. Tuy nhiên, đi kèm với đó là không ít băn khoăn liên quan đến nghĩa vụ pháp lý, đặc biệt là vấn đề bảo hiểm.

1. Bản chất của hợp đồng khoán việc

Trong các văn bản pháp lý hiện hành không định nghĩa cụ thể về "Hợp đồng khoán việc". Thông thường, loại hợp đồng này được hiểu theo nghĩa hợp đồng dân sự (thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Dân sự 2015).

Hợp đồng khoán việc có đặc điểm người nhận khoán tự chủ về thời gian, cách thức thực hiện và công cụ lao động. Sau khi hoàn thành công việc người lao động bàn giao kết quả sản phẩm, dịch vụ và nhận thù lao, bên thuê khoán chỉ quan tâm đến kết quả cuối cùng.

Tuy nhiên, trong trường hợp hợp đồng khoán việc có các yếu tố như: trả thù lao theo tháng, chịu sự quản lý, giám sát và điều hành của doanh nghiệp, thì bản chất của hợp đồng khoán việc đã chuyển sang hợp đồng lao động. Điều này đồng nghĩa với việc khi ký hợp đồng khoán việc có thể sẽ phải đóng bảo hiểm xã hội theo quy định.

2. Hợp đồng khoán việc có phải đóng bảo hiểm không?

Trên thực tế, hợp đồng khoán việc có phải đóng bảo hiểm xã hội không phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: bản chất của mối quan hệ công việc, thời gian làm việc thực tế, mức lương nhận giống như đối với hợp đồng lao động.

2.1. Trường hợp hợp đồng khoán việc không phải đóng bảo hiểm xã hội 

Có nhiều trường hợp hợp đồng khoán việc không phải đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc. Ngay cả khi hợp đồng khoán việc là hợp đồng lao động thì việc đóng bảo hiểm cũng cần xét đến nhiều yếu tố.

(1) Hợp đồng khoán việc thuần túy mang bản chất giao dịch thương mại không phải đóng bảo hiểm

Hợp đồng khoán việc thỏa mãn các tiêu chí của một giao dịch dân sự thực sự, các bên không có nghĩa vụ đóng bảo BHXH bắt buộc, cụ thể:

• Công việc dứt điểm theo từng dự án, có tính chất ngắn hạn;

• Người nhận khoán không chịu sự quản lý, điều hành, giám sát trực tiếp của bên giao khoán (không phải tuân thủ nội quy công ty, giờ giấc làm việc).

• Thanh toán dựa trên sản phẩm/kết quả hoàn thành, không phải tiền lương, tiền công theo định kỳ.

(2) Hợp đồng khoán việc có thời hạn ngắn dưới 1 tháng không phải đóng bảo hiểm

Theo quy định tại Điều 2, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định đối tượng tham gia BHXH bắt buộc bao gồm người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả trường hợp người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.

Do đó, trường hợp hợp đồng khoán việc có thời hạn hợp đồng dưới 1 tháng không phải đóng BHXH bắt buộc.

(3) Hợp đồng khoán việc có mức tiền công, tiền lương tháng trả theo tháng dưới mức lương làm căn cứ đóng BHXH

Đối với người lao động làm việc không trọn thời gian, mức lương dùng làm căn cứ đóng BHXH thấp nhất được xác định theo vùng, cụ thể từ 01/01/2026 mức lương dùng làm căn cứ đóng BHXH như sau:

• Vùng I: 5.310.000 đồng/tháng 

• Vùng II: 4.730.000 đồng/tháng 

• Vùng III: 4.140.000 đồng/tháng 

• Vùng IV: 3.700.000 đồng/tháng 

Như vậy, người lao động làm việc theo hợp đồng khoán việc có mức lương theo tháng dưới mức lương tối thiểu vùng sẽ không phải đóng BHXH.

2.2. Trường hợp hợp đồng khoán việc phải đóng bảo hiểm xã hội 

Hợp đồng khoán việc phải đóng BHXH bắt buộc khi có bản chất là hợp đồng lao động và có các yếu tố sau:

• Bản chất là lao động phụ thuộc: Hợp đồng khoán nhưng người lao động làm việc theo sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động.

• Có thời hạn từ 1 tháng trở lên: Hợp đồng có thời hạn từ đủ 1 tháng.

• Cố trả tiền công, tiền lương cố định theo định kỳ. 

3. Rủi ro khi doanh nghiệp cố tình lách đóng bảo hiểm bằng hợp đồng khoán việc 

Việc lạm dụng hợp đồng khoán việc để né tránh trách nhiệm bảo hiểm có thể dẫn đến các hệ lụy nghiêm trọng:

• Truy thu và phạt chậm đóng bảo hiểm: Doanh nghiệp phải đóng bù toàn bộ số tiền BHXH, BHYT, BHTN kèm theo tiền lãi chậm đóng.

• Bị phạt hành chính trốn đóng, chậm đóng BHXH: Mức phạt tiền từ 12% - 15% tổng số tiền phải đóng (nhưng không quá 75 triệu đồng) đối với hành vi chậm đóng, đóng không đủ số người.

• Chịu trách nhiệm dân sự: Trường hợp người lao động gặp tai nạn lao động hoặc ốm đau trong thời gian làm việc, doanh nghiệp phải tự chi trả các khoản tương đương chế độ bảo hiểm nếu bị phát hiện trốn đóng.

Để tránh gặp phải các rủi ro liên quan đến bảo hiểm xã hội thì doanh nghiệp cần rà soát lại toàn bộ hệ thống hợp đồng. Nếu công việc có tính chất thường xuyên, lâu dài và có sự quản lý trực tiếp, nên ký hợp đồng lao động thay cho hợp đồng khoán để đảm bảo tuân thủ pháp luật.

Bên cạnh đó, cá nhân người lao động cũng cần nắm rõ các quy định liên quan đến BHXH để đảm bảo quyền lợi của mình. Việc tham gia BHXH như một nhân viên chính thức sẽ giúp người lao động có được các quyền lợi như chế độ thai sản, chế độ ốm đau, tham gia lâu dài sẽ có chế độ hưu trí, tử tuất.

Trên đây là giải đáp về việc hợp đồng khoán việc có phải đóng bảo hiểm xã hội không. Các bên tham gia hợp đồng cần phân biệt rõ bản chất của hợp đồng khoán việc là hợp đồng dân sự hay hợp đồng lao động. Đối với hợp đồng khoán việc không phải đóng bảo hiểm nếu nó là một giao dịch dân sự thuần túy. Ngược lại, nếu bản chất là quan hệ lao động có sự quản lý và trả lương định kỳ từ 1 tháng trở lên, việc đóng bảo hiểm là nghĩa vụ bắt buộc.

Thu Hương