Tiêm chủng là một trong những biện pháp phòng bệnh chủ động, hiệu quả và an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe trẻ em và cộng đồng trước các dịch bệnh nguy hiểm. Nhằm tối ưu hóa hàng rào miễn dịch quốc gia và cập nhật các tiến bộ y học thế giới, ngày 16/5/2026, Bộ Y tế đã chính thức ban hành Thông tư số 13/2026/TT-BYT quy định toàn diện về hoạt động tiêm chủng. Đáng chú ý là quy định mới đã mở rộng từ 10 lên 14 mũi bắt buộc, giúp tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

1. Tổng quan về Thông tư số 13/2026/TT-BYT của Bộ Y tế

Thông tư số 13/2026/TT-BYT (chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/07/2026) thay thế hoàn toàn các văn bản pháp lý cũ bao gồm Thông tư 24/2018/TT-BYT, Thông tư 34/2018/TT-BYT, Thông tư 05/2020/TT-BYT và Thông tư 52/2025/TT-BYT. Đây được xem là bước chuyển mình mang tính chiến lược của ngành y tế dự phòng Việt Nam.

Theo quy định mới, "tiêm chủng bắt buộc" là việc sử dụng vắc xin, sinh phẩm y tế đối với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm thuộc nhóm có nguy cơ lây lan nhanh trong cộng đồng, được Nhà nước tài trợ toàn bộ chi phí thông qua hoạt động thường xuyên của Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Đối tượng áp dụng chủ yếu bao gồm trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai tùy thuộc vào đặc tính sinh học của từng loại bệnh.

Thông tư số 13/2026/TT-BYT đã mở rộng quy mô từ 10 bệnh lên danh mục 14 bệnh phải tiêm chủng bắt buộc miễn phí trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR), giúp bao phủ tốt hơn các nguy cơ dịch bệnh hiện nay.

2. Chi tiết danh mục 14 bệnh phải tiêm chủng bắt buộc từ 01/07/2026

Dưới đây là bảng tổng hợp chi tiết 14 bệnh bắt buộc phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm y tế được ban hành tại Điều 3 của Thông tư 13/2026/TT-BYT kèm theo đối tượng và lịch tiêm chuẩn y khoa khuyến cáo:

Bên cạnh danh mục 14 bệnh thuộc diện tiêm chủng mở rộng định kỳ nêu trên, Điều 4 của Thông tư 13/2026/TT-BYT cũng ban hành rõ danh mục 11 bệnh phải sử dụng vắc xin bắt buộc trong trường hợp có dịch xảy ra, bao gồm: Bạch hầu, Bại liệt, Ho gà, Rubella, Sởi, Tả, Viêm não Nhật Bản, Dại, Cúm, COVID-19 và các bệnh truyền nhiễm khác theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

3. Những điểm mới đột phá của Thông tư 13/2026/TT-BYT

So với các giai đoạn trước, quy định mới thể hiện rõ tầm nhìn dài hạn và sự đầu tư mạnh mẽ của ngân sách Nhà nước dành cho sức khỏe nhân dân. Có 3 điểm đổi mới quan trọng nhất người dân cần lưu ý:

Bước ngoặt với vắc xin HPV miễn phí mở rộng

Việc chính thức đưa vắc xin phòng virus Rota (gây tiêu chảy cấp nghiêm trọng ở trẻ nhỏ), vắc xin phòng bệnh do phế cầu (nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, nhiễm trùng huyết) và đặc biệt là vắc xin phòng vi rút HPV (ngừa ung thư cổ tử cung và các bệnh vùng hầu họng) vào diện tiêm chủng bắt buộc miễn phí là một tin vui lớn.

Điều này giúp hàng triệu trẻ em, đặc biệt là ở vùng sâu vùng xa hoặc hoàn cảnh khó khăn, có cơ hội tiếp cận công bằng với các loại vắc xin đắt đỏ vốn trước đây chỉ có ở khối tiêm chủng dịch vụ.

Rà soát tiền sử tiêm chủng nghiêm ngặt tại trường học

Thông tư mới siết chặt quy trình phối hợp liên ngành giữa Bộ Y tế và Bộ Giáo dục & Đào tạo. Từ ngày 01/7/2026, các trường mầm non và tiểu học bắt buộc phải rà soát tiền sử tiêm chủng của học sinh ngay đầu năm học để phát hiện kịp thời các mũi tiêm bị bỏ lỡ, phối hợp y tế cơ sở tổ chức tiêm bù liều, giảm thiểu tối đa nguy cơ bùng phát dịch bệnh học đường.

Số hóa toàn diện bằng hệ thống

Tất cả thông tin đối tượng, lịch sử tiêm, số lô vắc xin, và phản ứng sau tiêm đều được đồng bộ hóa trực tuyến trên hệ thống dùng chung toàn quốc, kết nối với tài khoản định danh điện tử cá nhân (VNeID) của cha mẹ, giúp loại bỏ hoàn toàn tình trạng mất hoặc quên sổ tiêm chủng bằng giấy.

4. Câu hỏi thường gặp về quy định tiêm chủng bắt buộc

Câu 1: Tiêm chủng các bệnh trong danh mục bắt buộc này có mất phí không?

• Trả lời: Hoàn toàn không. Khi thực hiện tiêm chủng tại các trạm y tế xã/phường/thị trấn hoặc các điểm tiêm chủng lưu động thuộc Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia, người dân được miễn phí toàn bộ tiền vắc xin và công tiêm.

Câu 2: Tôi có thể đưa con đi tiêm vắc xin dịch vụ thay thế được không?

• Trả lời: Được. Người dân có toàn quyền lựa chọn đưa con em đi tiêm chủng vắc xin tự nguyện (tiêm dịch vụ) tại các trung tâm tiêm chủng được cấp phép, miễn là loại vắc xin đó phòng đúng loại bệnh nằm trong danh mục bắt buộc và đảm bảo đủ số mũi, đúng lộ trình.

Câu 3: Nếu trẻ bị lỡ lịch tiêm hoặc đang ốm thì phải xử lý thế nào?

• Trả lời: Nếu trẻ đang sốt cao hoặc mắc các bệnh cấp tính thuộc diện tạm hoãn tiêm theo chỉ định của bác sĩ, lịch tiêm sẽ được dời lại. Theo Thông tư 13/2026/TT-BYT, cơ sở y tế địa phương có trách nhiệm theo dõi và tổ chức "tiêm chủng bù liều" cho trẻ ngay khi đủ điều kiện sức khỏe để tránh việc trẻ bị hổng hàng rào miễn dịch.

Việc mở rộng lên 14 bệnh phải tiêm chủng bắt buộc theo Thông tư 13/2026/TT-BYT là bước tiến quan trọng trong phòng chống dịch bệnh tại Việt Nam. Hãy chủ động kiểm tra sổ tiêm chủng điện tử của bản thân và con em mình trên các nền tảng y tế số - VNeID hoặc liên hệ trực tiếp trạm y tế gần nhất để cập nhật lịch tiêm theo chuẩn mới kể từ ngày 01/07/2026.

Dương Nguyễn