Từ ngày 01/7/2026, người lao động sinh con thứ hai hướng chế độ thai sản được giải quyết theo Luật Dân số 2025, Luật BHXH 2024, Nghị định 168/2026/NĐ-CP và hướng dẫn tại Công văn 3923/BHXH-CĐBHXH. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết về điều kiện hưởng, thời gian nghỉ, mức hưởng, hồ sơ và thủ tục để người lao động và doanh nghiệp dễ dàng áp dụng.

1. Trường hợp sinh con thứ 2 hưởng chế độ thai sản

Để được hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai, người lao động phải đồng thời đáp ứng hai điều kiện:

• Đủ điều kiện hưởng theo Luật BHXH số 41/2024/QH15.

• Thuộc một trong các trường hợp quy định tại Khoản 1, Điều 2, Nghị định 168/2026/NĐ-CP.

1.1 Điều kiện theo Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15

Theo Điều 50, Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, người lao động muốn hưởng chế độ thai sản cần đáp ứng các điều kiện sau:

• Thuộc nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của Luật BHXH.

• Đáp ứng điều kiện về thời gian đóng BHXH để được hưởng chế độ thai sản.

• Trường hợp phải nghỉ việc để dưỡng thai sẽ áp dụng điều kiện riêng theo quy định của Luật.

1.2 Trường hợp áp dụng theo Nghị định 168/2026/NĐ-CP

Ngoài điều kiện của Luật BHXH, người lao động còn phải thuộc một trong các trường hợp quy định tại Khoản 1, Điều 2, Nghị định 168/2026/NĐ-CP.

Trường hợp 1: Lao động nữ sinh con thứ hai

Lao động nữ được xem xét giải quyết chế độ thai sản khi thỏa mãn hai yêu cầu sau:

• Sinh con thứ hai;

• Tại thời điểm sinh, đang có một con đẻ còn sống.

Đây là trường hợp được Công văn 3923/BHXH-CĐBHXH hướng dẫn cụ thể để các đơn vị sử dụng lao động thống nhất thực hiện khi lập hồ sơ gửi cơ quan BHXH.

Trường hợp 2: Lao động nam đang tham gia BHXH bắt buộc

Lao động nam cũng thuộc đối tượng được áp dụng nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Đang tham gia BHXH bắt buộc;

• Vợ sinh con thứ hai;

• Tại thời điểm sinh, người vợ đang có một con đẻ còn sống.

2. Thời gian hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai

Người lao động đủ điều kiện hưởng sẽ được nghỉ thai sản và hưởng chế độ theo quy định dưới đây.

2.1 Lao động nữ được nghỉ thai sản 07 tháng

Theo hướng dẫn tại Công văn số 3923/BHXH-CĐBHXH của BHXH TP Hà Nội và Luật Dân số số 113/2025/QH15 và Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, thời gian nghỉ khi lao động nữ sinh con thứ hai như sau:

• Lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh con tổng cộng 07 tháng.

• Thời gian nghỉ trước khi sinh không quá 02 tháng.

Lưu ý: Người lao động có thể chủ động lựa chọn thời điểm nghỉ trước sinh, tuy nhiên tổng thời gian nghỉ trước sinh không được vượt quá 02 tháng.

2.2 Trường hợp sinh đôi, sinh ba trở lên

Nếu lao động nữ sinh từ hai con trở lên trong cùng một lần sinh, thì cứ mỗi con được sinh ra, người mẹ được nghỉ thêm 01 tháng. Ví dụ:

Lao động nam được nghỉ bao nhiêu ngày khi vợ sinh con thứ hai?

Theo hướng dẫn tại Công văn 3923/BHXH-CĐBHXH:

• Trường hợp vợ sinh con thứ hai, lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc.

• Nếu vợ sinh ba trở lên, từ con thứ ba, cứ mỗi con người chồng được nghỉ thêm 03 ngày làm việc.

Ví dụ:

Lưu ý: Đây là số ngày làm việc, không phải ngày theo lịch.

3. Mức hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai

Ngoài thời gian nghỉ, người lao động còn được hưởng tiền thai sản và trợ cấp một lần khi sinh con.

3.1 Cách tính mức hưởng chế độ thai sản hằng tháng

Theo Điều 53, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, mức hưởng chế độ thai sản hằng tháng được xác định trên cơ sở tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc.

Mức hưởng hằng tháng = 100% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc của 06 tháng gần nhất trước khi nghỉ hưởng chế độ thai sản.

Ví dụ minh họa: Chị A có mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của 06 tháng trước khi nghỉ thai sản như sau:

Mức bình quân tiền lương đóng BHXH là: (12 + 12 + 13 + 13 + 13 + 13) : 6 = 12,67 triệu đồng/tháng.

→ Mức hưởng thai sản mỗi tháng cũng là 12,67 triệu đồng.

3.2 Trợ cấp một lần khi sinh con

Ngoài tiền thai sản hằng tháng, người lao động còn được hưởng trợ cấp một lần khi sinh con.

Theo Điều 58, Luật BHXH 2024, mức trợ cấp một lần khi sinh con được xác định như sau: Bằng 02 lần mức tham chiếu tại tháng sinh con đối với mỗi con.

Ví dụ:

• Sinh 01 con: được hưởng trợ cấp bằng 02 lần mức tham chiếu.

• Sinh đôi: được hưởng 04 lần mức tham chiếu.

• Sinh ba: được hưởng 06 lần mức tham chiếu.

4. Thủ tục hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai

Công văn 3923/BHXH-CĐBHXH hướng dẫn cụ thể về hồ sơ, biểu mẫu và thủ tục hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai.

4.1 Hồ sơ hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai gồm những gì?

Theo Điều 61, Luật BHXH 2024 và Công văn 3923/BHXH-CĐBHXH, hồ sơ hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai được thực hiện như sau:

Trường hợp 1: Người lao động đang tham gia BHXH bắt buộc

Đơn vị sử dụng lao động lập hồ sơ theo Điều 61, Luật BHXH và Mẫu 01B-HSB. Tại cột "Ghi chú" của Mẫu số 01B-HSB ghi rõ "Sinh con thứ hai".

Trường hợp 2: Người lao động đã nghỉ việc hoặc đang bảo lưu thời gian đóng BHXH

Đối với người lao động đã chấm dứt hợp đồng lao động hoặc đang bảo lưu thời gian đóng BHXH, hồ sơ sẽ do người lao động trực tiếp nộp cho cơ quan BHXH.

Ghi rõ: "Đề nghị hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai theo khoản 1 Điều 2 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ."

4.2 Thủ tục hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai

Công văn 3923/BHXH-CĐBHXH bổ sung hướng dẫn về cách ghi biểu mẫu để làm thủ tục hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai.

Tóm tắt quy trình thực hiện gồm 3 bước như sau:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ

Bước 2: Nộp hồ sơ

• Người lao động đang làm việc: Hồ sơ được nộp thông qua đơn vị sử dụng lao động.

• Người lao động đã nghỉ việc hoặc đang bảo lưu thời gian đóng BHXH: Nộp trực tiếp cho cơ quan BHXH nơi có thẩm quyền giải quyết.

Bước 3: Cơ quan BHXH tiếp nhận và giải quyết

Cơ quan BHXH kiểm tra điều kiện hưởng, đối tượng áp dụng và tính hợp lệ của hồ sơ trước khi giải quyết, chi trả chế độ theo quy định.

Như vậy, Công văn 3923/BHXH-CĐBHXH đã hướng dẫn cụ thể việc giải quyết chế độ thai sản khi sinh con thứ hai từ ngày 01/7/2026. Người lao động và đơn vị sử dụng lao động cần nắm rõ điều kiện hưởng, thời gian nghỉ, mức hưởng, hồ sơ và thủ tục để thực hiện đúng quy định, bảo đảm quyền lợi về BHXH.

Dương Nguyễn